Beatrix heeft in haar kersttoespraak een aantal uitspraken gedaan die in het verkeerde keelgat zijn geschoten bij een aantal (lees: het merendeel) Twitteraars (@Slijterijmeisje op haar blog, @arjandasselaar op nu.nl). Iedereen lijkt het er over eens te zijn: de koningin is niet meer van deze tijd. Maar wat heeft ze nou gezegd over social media?

De Volkskrant heeft de volledige kersttoespraak gepubliceerd en, volgens mij, zou dit het deel moeten zijn waar Twitteraars zich ‘druk’ om maken:

In deze tijd van mondialisering zijn snelheden vergroot en afstanden verkleind. Technische vooruitgang en individualisering hebben de mens onafhankelijker en afstandelijker gemaakt. We zijn meer en meer op onszelf aangewezen. Toch blijft een plek waar wij ons thuis voelen, vertrouwen kunnen hebben in de mensen om ons heen en mogen uitgaan van solidariteit enorm belangrijk. Misschien is wel de grootste uitdaging hoe individu en gemeenschap weer met elkaar te verbinden en vertrouwen te herstellen. Ook de crisis van vandaag leert ons dat.

Wanneer de zorgen groot zijn, wordt de behoefte aan een gezamenlijk perspectief sterker gevoeld. Godsdiensten en levensovertuigingen wijzen op verantwoordelijkheid voor de naaste. Vroeger was er vrijwel overal burenhulp en vormde nabuurschap de basis van de samenleving. Men kende elkaar.

Geen vreemde of rare dingen hier.

Maar de moderne mens lijkt weinig aandacht te hebben voor de naaste. Nu is men vooral met zichzelf bezig. We zijn geneigd van de ander weg te kijken en onze ogen en oren te sluiten voor de omgeving.

Als je ons gedrag nu vergelijkt ten opzichte van 30, 20, 10 of zelfs 5 jaar geleden, is dit niet vreemd. Men wordt steeds individualistischer maar dat betekent niet dat we nooit aan onze omgeving denken.

Tegenwoordig zijn zelfs buren soms vreemden. Je spreekt elkaar zonder gesprek, je kijkt naar elkaar zonder de ander te zien. Mensen communiceren via snelle korte boodschapjes. Onze samenleving wordt steeds individualistischer. Persoonlijke vrijheid is los komen te staan van verbondenheid met de gemeenschap.

Geen vreemde of rare dingen hier.

Maar zonder enig ‘wij-gevoel’ wordt ons bestaan leeg. Met virtuele ontmoetingen is die leegte niet te vullen; integendeel, afstanden worden juist vergroot.

Met alleen virtuele ontmoetingen is die leegte volgens mij inderdaad niet te vullen. Ze zegt hier niet dat het één het ander uitsluit.

Het ideaal van het bevrijde individu heeft zijn eindpunt bereikt. We moeten trachten een weg terug te vinden naar wat samenbindt.

Geen idee of dat eindpunt bereikt is en of we een weg moeten vinden naar wat samenbindt. De individualisering van de samenleving is een trend die al een tijdje bezig is en waar, naar mijn mening, nog ‘gewoon’ een balans in dient te worden gevonden.

Steeds minder roept de medemens bij ons solidariteit en compassie op. Om te kunnen mee-leven is tastbare nabijheid nodig. Echt contact ontstaat in daden en woorden. Taal is onmisbaar bij het opbouwen van vertrouwen. Maar wie het gesprek niet aangaat, sluit zichzelf uit. Zo kan een middel om mensen tot elkaar te brengen ook een barrière zijn voor wie niet begrijpt en niet begrepen wordt. Dan komt er geen saamhorigheid en blijven naasten buitenstaanders.

Prima. “Maar wie het gesprek niet aangaat, sluit zichzelf uit.” zou zelfs een compliment moeten zijn voor de meeste Twitteraars.

Via woord en beeld komt veel verdriet van anderen tot ons, maar dat is vaak ver weg en roept eerder gevoelens van onmacht op. Teveel informatie stompt mensen ook af. Zo zijn we misschien wel doof en blind geworden voor de naaste. Meeleven wordt weggedrukt. Gemeenschapsgevoel gaat verloren.

Als we elke week een 9/11-aanslag zouden hebben gaan we het vanzelf ‘normaal’ vinden. Doordat media tegenwoordig bericht over alle narigheid in de wereld, maakt een specifieke gebeurtenis an sich minder snel indruk op ons. Geen vreemde ontwikkeling dus.

De moderne technische mogelijkheden lijken mensen wel dichter bij elkaar te brengen maar ze blijven op ‘veilige’ afstand, schuilgaand achter hun schermen.

Het internet heeft er voor gezorgd dat iedereen anoniem toegang krijgt tot allerlei bronnen en daar zelfs anoniem kan reageren. Daarmee creëren mensen gevoelsmatig een ‘veilige’ afstand en een ‘veilige’ omgeving voor zichzelf. Dat er een klein groepje Twitteraars is dat uit personen bestaat die wel nader tot elkaar komen is helemaal waar maar de moderne technologische mogelijkheden hebben er in eerste instantie voor gezorgd dat iedereen zichzelf kon zijn en minder rekening hoefde te houden met anderen. Let trouwens ook op het woord ‘lijken’ in het citaat.

Wij kunnen nu spreken zonder te voorschijn te komen, zonder zelf gezien te worden, anoniem. Domweg, grofweg emoties uiten is makkelijk geworden. Op spreken zonder respect wordt niemand meer afgerekend. Niet het vreemd zijn maakt de ander agressief maar agressiviteit maakt de ander tot vreemde.

Niets vreemds hier, vind ik.

Het is goed dat Beatrix de discussie over de waarde van virtuele contacten durft te starten. Ze heeft volgens mij geen wereldschokkende uitspraken gedaan in haar kersttoespraak. Ik was er in elk geval niet echt van onder de indruk. Waarom voelen Twitteraars zich zou zo aangevallen?

Twitter is een vrij open medium en mensen gaan daar niet schuil achter aliassen, je weet dus met wie je communiceert en dit gebeurt over het algemeen op een fatsoenlijke, niet-agressieve, manier. Het is dus wel degelijk een manier om nader tot elkaar te komen. De meeste Twitteraars hebben ‘hun medium’ al vanaf het begin moeten verdedigen tegenover ‘buitenstaanders’. Mensen die Twitter niet gebruiken, snappen het niet. (Sommige mensen die Twitter wél gebruiken snappen het ook niet, maar dat terzijde). Het is haast een natuurlijke reactie geworden om je direct aangevallen te voelen als je denkt dat iemand kwaadspreekt over Twitter.

Beatrix heeft het in haar toespraak gehad over “moderne technologische mogelijkheden”, en dat is meer dan alleen Twitter. En dat mensen op een “veilige afstand” (lees: anoniem) blijven op het internet, is dat nou zo schokkend? Daar zijn we toch allemaal mee begonnen?